Jak powstaje mszyca i dlaczego pojawia się na roślinach?

Mszyca powstaje z jaj zimujących na roślinach żywicielskich, które wiosną dają początek pierwszym samicom, a na roślinach pojawia się, gdy uskrzydlone osobniki przenosi wiatr lub mrówki, gdy napływa z nowych sadzonek, chwastów i gleby oraz gdy zawleka się ją na narzędziach i ubraniach ogrodników [1][2][3][6][7]. Już w pierwszych tygodniach sezonu wegetacyjnego kolonie rosną błyskawicznie dzięki rozmnażaniu partenogenetycznemu, co sprawia, że mszyce należą do najszybciej rozprzestrzeniających się szkodników roślin w klimacie umiarkowanym [2][3].

Czym jest mszyca?

Mszyca to niewielki pluskwiak o miękkim ciele, osiągający zazwyczaj 2 do 5 mm długości, trudny do dostrzeżenia gołym okiem [1][4][6][8]. W obrębie barw dominują odcienie białe, zielone, żółte, pomarańczowe, kremowe oraz prawie czarne, co zależy od gatunku [1][4]. Występują formy uskrzydlone, zdolne do migracji, oraz bezskrzydłe, zwykle pozostające na jednej roślinie i intensywnie żerujące [1][2][3]. Grupa Aphidoidea atakuje rośliny ozdobne, warzywa, owoce, rośliny doniczkowe oraz drzewa i krzewy liściaste i iglaste [7][8].

Jak powstaje mszyca?

Cykl życiowy mszyc zaczyna się od jaj złożonych jesienią na roślinach żywicielskich, które zimują do wiosny [1][3][7]. Wiosną z jaj wykluwają się pierwsze samice, inicjując rozwój kolonii [1][3]. W trakcie wiosny i lata dominuje rozmnażanie bezpłciowe, w którym samice rodzą żywe larwy bez udziału samców, a nowe osobniki są genetycznymi klonami matek [2][3]. Późnym latem i jesienią pojawia się pokolenie zawierające samice i samce, po czym zapładniane samice składają jaja zimowe, zamykając roczny cykl [1][3][7].

Dlaczego mszyca pojawia się na roślinach?

Mszyce pojawiają się, ponieważ wylęgają się z jaj zimujących na roślinach, a następnie szybko zasiedlają zielone tkanki bogate w soki odżywcze [2][3]. Dodatkowo formy uskrzydlone łatwo przenoszą się z sąsiednich ogrodów, pól uprawnych i roślin dziko rosnących, często unoszone przez wiatr [6]. Do ogrodu trafiają także wraz z nowo zakupionymi roślinami, z chwastów pełniących rolę roślin żywicielskich oraz z miejsc zimowania w glebie [2]. Roznoszenie ułatwiają mrówki, które transportują mszyce, a także działalność człowieka, gdy owady osiadają na narzędziach, ubraniach i dłoniach [2][6]. Źródła pojawu zwykle nakładają się jednocześnie, co przyspiesza kolonizację [2].

Jak mszyce uszkadzają rośliny?

Mszyce wysysają soki z młodych liści i pędów wierzchołkowych, osłabiając roślinę i zaburzając jej fizjologię [1][6]. Wydzielają lepką spadź zwaną rosą miodową lub miodem spadziowym, która okleja tkanki i sprzyja rozwojowi czarnych grzybów sadzakowych [1][4][8]. Grzyby sadzakowe ograniczają dopływ światła i utrudniają fotosyntezę, a ich nalot wyraźnie szpeci rośliny [4]. Mszyce są również wektorami niebezpiecznych wirusów chorobotwórczych dla roślin uprawnych, w tym wirusa żółtej karłowatości buraka BDYV [1][5].

Jakie są objawy ataku mszyc?

Objawy obejmują żółcenie liści, cętkowanie i brązowienie blaszek liściowych, skręcanie oraz deformacje liści, zahamowanie wzrostu i obniżenie plonowania [2][3]. Często występują problemy z kwitnieniem, ponieważ mszyce atakują kwiaty i pąki [6]. W przypadku masowych nalotów rośliny mogą zamierać [3].

Które części roślin wybierają mszyce?

Najczęściej zasiedlane są młode pędy wierzchołkowe bogate w soki, młode liście ze szczególnym nasileniem na spodniej stronie oraz tkanki generatywne jak kwiaty i pąki [6]. Takie wybiórcze żerowanie wynika z dostępności łatwo przyswajalnych składników oraz ochrony przed drapieżnikami na spodach liści [6].

Gdzie i jak szybko rozprzestrzenia się mszyca?

Mszyce występują na większości gatunków roślin rolniczych, sadowniczych, warzywniczych i ozdobnych oraz w szkółkach drzew i krzewów iglastych [1]. Należą do szkodników niezwykle mobilnych i błyskawicznie reagujących na sprzyjające warunki środowiskowe, co przekłada się na szybkie zasiedlanie kolejnych roślin [2]. Formy uskrzydlone z łatwością migrują między roślinami na znaczne odległości, przemieszczając się również z obszarów sąsiednich [6].

Kiedy najczęściej pojawia się mszyca?

Największa aktywność i liczebność mszyc przypada zwykle na późne lato i jesień, choć pojawy są możliwe także w chłodne lata [1][9]. Wiosną pierwsze samice rozpoczynają kolonizację z jaj zimujących, a w sezonie wegetacyjnym następuje gwałtowny wzrost populacji wskutek szybkiego rozmnażania [1][2][3].

Ile pokoleń mszyc rozwija się w sezonie?

W sezonie wegetacyjnym rozwija się kilka pokoleń, a dokładna liczba zależy od przebiegu pogody i dostępności roślin żywicielskich [2][3]. Rozmnażanie partenogenetyczne dominuje od wiosny do lata, co zwiększa dynamikę przyrostu populacji i szybkość kolonizacji [2][3].

Skąd bierze się zróżnicowanie wyglądu mszyc?

Różnorodność barw wynika z odmienności gatunkowych, a zakres kolorów obejmuje osobniki białe, zielone, żółte, pomarańczowe, kremowe i niemal czarne [1][4]. Dodatkowo morfologia różni się między formami uskrzydlonymi a bezskrzydłymi, co jest związane z funkcją migracyjną lub żerującą w cyklu życiowym [1][2][3]. Niewielki rozmiar, zaledwie 2 do 5 mm, utrudnia ich wczesne wykrycie na roślinie [4][8].

Dlaczego mszyce tak skutecznie kolonizują rośliny?

Skuteczność kolonizacji wynika z nawarstwienia kilku mechanizmów. Po pierwsze cykl obejmuje zimowanie jaj na roślinach i szybkie rozpoczęcie rozwoju wiosną [1][3][7]. Po drugie dominujące w sezonie rozmnażanie bezpłciowe pozwala na błyskawiczny wzrost liczby osobników w krótkim czasie, przy czym potomstwo stanowi genetyczny klon matki [2][3]. Po trzecie rozprzestrzenianie ułatwiają formy uskrzydlone, wiatr, mrówki oraz nieświadome zawleczenia przez ludzi wraz z materiałem roślinnym i narzędziami [2][6]. Te czynniki działają równolegle, co czyni mszyce jednymi z najgroźniejszych i najpowszechniejszych szkodników w ogrodach i uprawach w klimacie umiarkowanym [2][3].

Podsumowanie

Odpowiadając na pytanie jak powstaje mszyca i dlaczego pojawia się na roślinach, kluczowe są trzy elementy. Zimowanie w postaci jaj na roślinach żywicielskich zapewnia start populacji wiosną [1][3][7]. Szybkie, partenogenetyczne rozmnażanie w sezonie daje wiele pokoleń i gwałtowny wzrost liczebności [2][3]. Mobilność form uskrzydlonych, udział wiatru i mrówek oraz zawleczenia z materiałem roślinnym i narzędziami powodują, że mszyce trafiają niemal na każdą grupę roślin, a ich żerowanie prowadzi do osłabienia, porażeń wirusowych, pokrycia spadzią i rozwoju grzybów sadzakowych [1][2][4][5][6][7][8].

Źródła:

• [1] https://katalogsumiagro.pl/szkodniki/mszyca/
• [2] https://www.obi.pl/porady-i-inspiracje/encyklopedia-roslin/szkodniki-roslin/mszyce-jak-rozpoznac
• [3] https://www.canna-pl.com/articles/szkodniki-i-choroby-roslin-mszyce
• [4] https://zielonyogrodek.pl/pielegnacja/ochrona-roslin/4296-jak-wygladaja-mszyce-i-jak-je-zwalczac
• [5] https://ampol-merol.pl/zagrozenia/69/mszyce
• [6] https://plantet.pl/blog/mszyce-jak-je-rozpoznac-i-zwalczac-oprysk-sposoby-na-walke-z-mszycami
• [7] https://www.planta.pl/pl/porady/pielegnacja-roslin/mszyce-w-ogrodzie
• [8] https://www.leroymerlin.pl/porady/ogrod/zwalczanie-szkodnikow-i-insektow/mszyce-w-ogrodzie.html
• [9] https://www.youtube.com/watch?v=O8kv0oVFPKg